81 İLDE YENİ DÖNEM: EMİSYONLAR ÖLÇÜLECEK, ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ HIZLANACAK
81 il için yeni iklim dönemi: Emisyonlar ölçülecek, enerji dönüşümü hızlanacak Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yerel yönetimleri yakından ilgilendiren yeni bir dönem başlıyor. 81 ilin tamamında sera gazı emisyonları ve iklim değişikliğine bağlı riskler tespit edilecek. Hazırlanacak Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile enerji verimliliğinden yenilenebilir enerjiye, ulaşımdan atık yönetimine kadar birçok alanda uygulanacak projeler belirlenecek.
İklim Kanunu kapsamında hazırlanan ve 4 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik”, iklim değişikliğiyle mücadelede iller için yeni bir yol haritası oluşturdu.
Yeni sistemle birlikte bugüne kadar belediyelerin farklı yöntemlerle hazırladığı yerel iklim planları ortak bir çerçeveye alınacak. Her ilin kendi şartları dikkate alınarak sera gazı envanteri çıkarılacak, iklim riskleri belirlenecek ve emisyonların azaltılmasına yönelik hedefler oluşturulacak.
Her ilin emisyon haritası çıkarılacak
Yeni dönemin en önemli adımlarından biri il bazında hazırlanacak sera gazı envanterleri olacak. Böylece şehirlerde ortaya çıkan emisyonların hangi sektörlerden ve faaliyetlerden kaynaklandığı ayrıntılı şekilde ortaya konulacak.
Binalar, ulaşım, sanayi, atık yönetimi ve diğer sektörlerin enerji tüketimleri ayrı ayrı değerlendirilecek. Yapılacak çalışmalar sonucunda enerji verimliliği yatırımlarına öncelik verilmesi gereken alanlar, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler ve en fazla emisyon azaltımı sağlayabilecek projeler tespit edilecek.
Bu sayede her şehir için genel hedefler yerine, o ilin ihtiyaçlarına ve mevcut yapısına uygun projelerin geliştirilmesi amaçlanıyor.
Güneş enerjisinden elektrikli araçlara kadar birçok proje gündemde
Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları kapsamında belediyelerin hayata geçireceği yatırımların sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı da hesaplanabilecek.
Belediyelere ait hizmet binalarında enerji verimliliğinin artırılması, çatı üstü güneş enerjisi sistemlerinin kurulması, belediye araçlarının elektrikli veya düşük emisyonlu araçlarla değiştirilmesi, toplu taşımanın geliştirilmesi ve atıklardan enerji üretilmesi gibi projeler planlarda yer alabilecek.
Projelerin yalnızca hazırlanmasıyla yetinilmeyecek; ne kadar enerji tasarrufu sağladığı ve sera gazı emisyonlarını ne ölçüde azalttığı da takip edilecek.
İklim politikaları birçok sektöre entegre edilecek
Yeni düzenlemeyle iklim değişikliğiyle mücadele yalnızca belediyelerin çevre birimlerinin sorumluluğunda yürütülen bir çalışma olmaktan çıkarılacak.
Enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım politikalarının da iklim hedefleriyle uyumlu hale getirilmesi planlanıyor. Böylelikle yerel düzeyde enerji dönüşümünün hızlandırılması ve farklı kamu kurumları ile yerel yönetimler arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi hedefleniyor.
Yerelde geliştirilecek projelerin aynı zamanda Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki hedeflerine ve 2053 net sıfır emisyon hedefine katkı sağlaması amaçlanıyor.
Belediyelere teknik destek sağlanacak
Yerel yönetimlerin yeni sisteme uyum sağlayabilmesi amacıyla İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından teknik kılavuzlar hazırlanacak ve ihtiyaçlara göre güncellenecek.
Belediyelere; sera gazı envanterlerinin oluşturulması, iklim risklerinin değerlendirilmesi, eylemlerin izlenmesi, sonuçların ölçülmesi ve iklim finansmanına yönelik çalışmalar konusunda teknik destek sağlanacak.
Belediye personeline yönelik eğitimlerle de yerel yönetimlerin iklim değişikliği alanındaki kurumsal kapasitesinin artırılması hedefleniyor.
E-YİDEP sistemiyle dijital takip yapılacak
Planların hazırlanması ve uygulanmasının takip edilebilmesi için internet tabanlı E-YİDEP sistemi kullanılacak. Belediyeler ve ilgili kurumlar gerçekleştirdikleri çalışmalarla ilgili verileri sisteme aktaracak.
Böylelikle projelerin hangi aşamada olduğu, hedeflere ne ölçüde ulaşıldığı ve uygulamalardan elde edilen sonuçlar düzenli şekilde izlenebilecek.
Karara bağlanan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile uygulama sonuçlarının İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılması da öngörülüyor.
Karar vericilerin kullanımı için ayrıca emisyon senaryoları, iklim riskleri ve maliyet-etkin uygulamalara ilişkin karar destek araçlarının geliştirilmesi planlanıyor.
Projelerin bütçesi baştan belirlenecek
Yeni sistemin dikkat çeken başlıklarından biri de finansman olacak. Her iklim eylemi için tahmini bütçe ve muhtemel finansman kaynakları daha planlama aşamasında belirlenecek.
Çatı GES projeleri, enerji verimliliği yatırımları, elektrikli ulaşım sistemleri ve düşük karbonlu altyapı çalışmaları; maliyeti, uygulama süresi, enerji tasarrufu ve sağlayacağı emisyon azaltımı hesaplanmış yatırım projelerine dönüştürülecek.
Yönetmelik kapsamında doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturulmuyor. Ancak belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına başvurabilecek nitelikte proje portföyleri hazırlamasının önü açılacak.
Gelecek dönemde ulusal ve uluslararası kaynakların YİDEP öncelikleriyle uyumlu projelere yönlendirilmesi ve yerel yönetimlerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.
İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları kurulacak
Yeni sistemin illerdeki koordinasyonunu İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları sağlayacak.
Kurulların 31 Aralık 2026’ya kadar oluşturulması gerekiyor. Valilerin başkanlığında faaliyet gösterecek kurullarda belediyeler, ilgili kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer paydaşların temsilcileri yer alacak.
2026 yılı içerisinde kurumsal yapılanmanın tamamlanması, çalışma ekiplerinin oluşturulması ve gerekli verilerin hazırlanmaya başlanması öngörülüyor.
İlk planlar 2028-2032 dönemini kapsayacak
Takvime göre 2027 yılında illerin sera gazı envanterleri ve iklim risk değerlendirmeleri hazırlanacak. Ardından azaltım hedefleri, gerçekleştirilecek eylemler, sorumlu kurumlar, tahmini bütçeler ve finansman kaynakları belirlenecek.
İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları 2028-2032 dönemini kapsayacak.
Planların 31 Aralık 2027’ye kadar İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından karara bağlanması gerekiyor. Onaylanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak ve İklim Portal üzerinden kamuoyuna açılacak.
Yerel iklim planları ayrıca 5 yılda bir güncellenecek.
Enerji dönüşümünün sonuçları her yıl ölçülecek
Hazırlanan planların kağıt üzerinde kalmaması için yıllık izleme sistemi uygulanacak. Belediyeler bir önceki yıl gerçekleştirdikleri eylemleri ve elde ettikleri sonuçları her yıl 30 Haziran’a kadar E-YİDEP sistemine girecek.
İllere ait sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek.
Enerji dönüşümündeki ilerleme ise kurulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketiminin düşüşü, elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranları, yıllık enerji tasarrufu ve azaltılan sera gazı miktarı gibi göstergeler üzerinden değerlendirilecek.
Yatırımların gerçekleşme oranları ve geri dönüş durumları da takip edilecek.
Hedeflerden sapma olması halinde önlem alınacak
Yıllık sonuçlar İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından değerlendirilecek. Projelerde gecikme yaşanması veya belirlenen hedeflerden sapılması halinde ilgili kurumların gerekli önlemleri alması istenecek.
Kurullar ayrıca sonraki dönemlerde hazırlanacak planlara yönelik tavsiyelerde bulunacak.
Her yıl hazırlanacak değerlendirme raporları ise 31 Ekim’e kadar sisteme aktarılacak ve kamuoyuyla paylaşılacak.
Yeni düzenlemeyle birlikte Türkiye’nin 81 ilinde iklim değişikliğiyle mücadelede ölçülebilir, izlenebilir ve yerel ihtiyaçlara göre şekillenen ortak bir sistem kurulması hedefleniyor. Böylece şehirlerde enerji dönüşümünün hızlandırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefine yerel düzeyden katkı sağlanması amaçlanıyor.