EVDEN ÇALIŞANLAR DİKKAT! İŞVEREN MESAİ DÜZENİNİ KEYFÎ DEĞİŞTİREMEZ

EVDEN ÇALIŞANLAR İÇİN KRİTİK UYARI: MESAİ VE OFİS GÜNLERİNDE SÖZLEŞME BELİRLEYİCİ Hibrit çalışma modelinde evden ve işyerinden çalışılacak günler ile mesai saatlerinin iş sözleşmesinde belirlenmesi gerekiyor. Sosyal Güvenlik Müşaviri ve Ekonomist Murat Bal, çalışma koşullarındaki esaslı değişikliklerden fazla mesaiye, sigorta primlerinden iş kazalarına kadar çalışanların dikkat etmesi gereken noktaları anlattı.

Uzaktan ve hibrit çalışma uygulamalarında çalışma takviminin nasıl oluşturulacağı, işverenin çalışanı hangi koşullarda ofise çağırabileceği ve mesai dışında yapılan işlerin nasıl değerlendirileceği yeniden gündemde.

25 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin çalışma süresini düzenleyen maddesine hibrit çalışmaya ilişkin açık bir hüküm eklendi. Buna göre işin bir bölümünün işyerinde, diğer bölümünün uzaktan yürütülmesi kararlaştırıldığında, çalışma günleri ve saatleri iş sözleşmesinde belirlenecek.

TGRT Haber’den Zeynep Gizem Er’e değerlendirmelerde bulunan Murat Bal, çalışma yerinin değişmesinin çalışanların ücret, izin, sosyal güvenlik ve dinlenme haklarını ortadan kaldırmadığını vurguladı.

HİBRİT ÇALIŞMADA GÜNLER VE SAATLER AÇIKÇA BELİRLENECEK

Yeni hüküm, haftanın bir bölümünde evden, diğer bölümünde ofisten çalışanların çalışma takviminin sözleşmeyle belirlenmesini öngörüyor. Böylece hangi günlerde işyerinde bulunulacağı ve hangi saatlerde çalışılacağı taraflar arasındaki sözleşmede yer alacak.

Bal’a göre çalışma düzeninin açık biçimde yazılması, hem işverenin iş organizasyonunu yürütmesi hem de çalışanın sorumluluklarını bilmesi açısından önem taşıyor. Belirsiz bırakılan gün ve saatler ise ofise çağrılma, mesainin başlangıcı ve bitişi gibi konularda anlaşmazlıklara neden olabiliyor.

Bu noktada yeni düzenlemenin kapsamıyla mevcut hakların birbirinden ayrılması gerekiyor. Hibrit çalışma takvimine ilişkin hüküm 25 Eylül’de yönetmeliğe eklenirken, uzaktan çalışmada yazılı sözleşme yapılması ve fazla çalışmanın işverenin yazılı talebi ile işçinin kabulüne dayanması şartları 2021 tarihli düzenlemede de bulunuyordu.

ÇALIŞMA DÜZENİNDE ESASLI DEĞİŞİKLİK İÇİN YAZILI KABUL ARANIYOR

İşverenin çalışma koşullarını değiştirme yetkisinin sınırlarına dikkat çeken Bal, özellikle sözleşmeyle güvence altına alınmış evden çalışma günlerinin önemini vurguladı.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesine göre çalışma koşullarındaki esaslı değişikliklerin işçiye yazılı olarak bildirilmesi gerekiyor. Usulüne uygun bildirilmeyen veya işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen esaslı değişiklikler çalışanı bağlamıyor.

Bal, evden çalışma düzeninin kalıcı biçimde değiştirilmesi söz konusu olduğunda bu çerçevenin dikkate alınması gerektiğini belirtti. Bununla birlikte, önceden kararlaştırılmış geçici ofise çağırma hükümleri ve operasyonel ihtiyaçların sözleşmenin içeriğiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Dolayısıyla ofise dönüş taleplerinde, çalışanın mevcut sözleşmesi ve yapılmak istenen değişikliğin niteliği belirleyici oluyor.

UZAKTAN ÇALIŞMADA TEK TİP MESAİ SAATİ BULUNMUYOR

Evden çalışmak, mesainin mutlaka 09.00’da başlayıp 18.00’de sona ermesi anlamına gelmiyor. Bal’ın açıklamalarına göre işin ve işyerinin koşulları doğrultusunda farklı çalışma aralıkları kararlaştırılabiliyor.

Örneğin mesai 07.00–16.00 veya 12.00–21.00 saatleri arasında düzenlenebiliyor. Ancak bu saatlerin belirlenmesinde çalışma sürelerine ilişkin yasal sınırlara uyulması ve tarafların hangi zaman aralığında çalışılacağını açıkça bilmesi gerekiyor.

Bal, çalışma saatlerinin sözleşmede netleştirilmesinin, mesai takibinin yanı sıra çalışanın dinlenme zamanının korunmasına da katkı sağlayacağını belirtti.

EVDEN ÇALIŞANIN FAZLA MESAİ HAKKI DEVAM EDİYOR

Uzaktan çalışma modelinde en çok tartışılan başlıklardan biri de fazla mesai. Çalışmanın evde yapılması, fazla çalışma karşılığının ödenmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.

Genel kural olarak haftalık 45 saati aşan çalışmalar, yasal koşullar çerçevesinde fazla çalışma kapsamında değerlendiriliyor. Fazla çalışmanın her bir saati için normal saat ücretinin yüzde 50 artırılması öngörülüyor. Denkleştirme uygulaması gibi kanunda belirtilen durumların ise ayrıca dikkate alınması gerekiyor.

Uzaktan çalışmada fazla mesai, işverenin yazılı talebi ve çalışanın kabulüyle mevzuata uygun biçimde yürütülmeli. Bu şart, çalışanın işyerinde bulunmamasının fazla çalışma kurallarını değiştirmediğini ortaya koyuyor.

Bal, fazla mesai hesabında bilgisayarın açık kaldığı toplam sürenin tek başına yeterli olmadığını, esas alınması gereken unsurun fiilen yapılan çalışma olduğunu vurguladı.

E-POSTALAR VE DİJİTAL KAYITLAR ÖNEM TAŞIYABİLİYOR

Evden çalışırken yapılan fazla mesainin nasıl ortaya konulacağı da çalışanların merak ettiği konular arasında bulunuyor.

Bal, işverenin bilgisi ve talimatları doğrultusunda yürütülen çalışmaların değerlendirilmesinde VPN bağlantı kayıtları, iş e-postaları, şirket içi mesajlaşmalar ve çevrim içi toplantı kayıtlarının kullanılabileceğini belirtti.

Bu kayıtlar, çalışanın hangi saatlerde işle ilgili görev yerine getirdiğinin belirlenmesine yardımcı olabiliyor. Bal’a göre değerlendirmede yalnızca çevrim içi görünmek yerine, yapılan iş ve çalışma süresi birlikte ele alınmalı.

MESAİ DIŞINDA GELEN HER MESAJ AYNI ŞEKİLDE DEĞERLENDİRİLMİYOR

İş telefonlarının ve mesajlaşma uygulamalarının ev yaşamına taşınması, mesai ile dinlenme zamanı arasındaki sınırı tartışmalı hâle getiriyor.

Bal, çalışanın günün her saatinde işverenin emrinde kabul edilemeyeceğini belirterek dinlenme hakkına dikkat çekti. Mesai dışında işverenin talimatıyla fiilen iş yapılması durumunda, bu sürelerin çalışma süresi ve fazla mesai bakımından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Bu nedenle yalnızca bir mesajın ulaşmasıyla, çalışanın o mesaj üzerine görev yapması arasındaki ayrım önem taşıyor. Bal, iletişim saatlerinin ve acil durumlarda uygulanacak kuralların önceden açıklığa kavuşturulmasını önerdi.

EVDEN ÇALIŞILAN GÜNLER SİGORTADAN DÜŞÜLEMİYOR

Uzaktan çalışma, hizmet akdiyle çalışan işçinin sosyal güvenlik statüsünü tek başına değiştirmiyor. Bal, 4/a kapsamındaki çalışanların evden çalıştıkları gerekçesiyle prim günlerinin azaltılamayacağını belirtti.

Ayın tamamı için 30 prim günü bildirilmesi gereken bir çalışanın bazı günlerini evden geçirmesi, bu günlerin prim hesabından çıkarılmasına gerekçe oluşturmuyor.

Hibrit çalışmada toplam prim ödeme gün sayısı ile uzaktan çalışılan gün sayısı farklı bilgileri ifade ediyor. Bildirimlerde toplam çalışma süresi korunurken, bunun ne kadarının uzaktan gerçekleştirildiği ilgili alanda gösteriliyor.

Bal, emeklilik ve diğer sosyal güvenlik haklarının korunması için bildirimlerin çalışma düzenine uygun ve eksiksiz yapılması gerektiğini vurguladı.

İŞVERENİN GÜVENLİK VE EKİPMAN SORUMLULUĞU SÜRÜYOR

Çalışanın görevini evinden yerine getirmesi, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini sona erdirmiyor. Uzaktan çalışma kapsamında çalışanların bilgilendirilmesi, gerekli eğitimin verilmesi, sağlık gözetiminin sağlanması ve işverenin temin ettiği ekipmana ilişkin güvenlik tedbirlerinin alınması gerekiyor.

Bal, gerekli iş araçlarının sağlanması ve veri güvenliğinin korunmasının da çalışma düzeninin önemli parçaları olduğunu belirtti. Kullanılacak ekipmanın, çalışma yönteminin ve tarafların sorumluluklarının açık biçimde belirlenmesi gerektiğine dikkat çekti.

EVDE YAŞANAN KAZALARDA OLAYIN İŞLE BAĞLANTISI ÖNEMLİ

Uzaktan çalışma sırasında meydana gelen kazalar da koşullarına göre iş kazası kapsamında değerlendirilebiliyor. Bal, işin yürütülmesi sırasında yaşanan bir olayın çalışana zarar vermesi hâlinde iş kazası hükümlerinin gündeme gelebileceğini söyledi.

Çalışırken elektrik çarpması sonucu yaralanmayı örnek gösteren Bal, evde meydana gelen her kazanın otomatik olarak iş kazası sayılamayacağını, olayın işle bağlantısının incelenmesi gerektiğini belirtti.

Bildirim süresinde de olayın koşulları önem taşıyor. Genel kural, iş kazasının SGK’ya kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi. İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde gerçekleşen ve bilgi alınmasına engel durum bulunan kazalarda ise süre, kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlıyor.

Bal, uzaktan ve hibrit çalışma uygulamalarında sözleşmelerin açık hazırlanması, fazla mesailerin doğru hesaplanması ve sigorta bildirimlerinin eksiksiz yapılması gerektiğini vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:

“Esnek çalışma, çalışan haklarının esnetilmesi anlamına gelmemelidir.”