Türk Demokrasi Tarihinin Kara Lekesi: 27 Mayıs Darbesi'nin Üzerinden 65 Yıl Geçti
Türkiye demokrasi tarihinin en acı olaylarından biri olan 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin üzerinden 65 yıl geçti. Ülkenin demokratik sürecine ağır bir darbe vuran bu müdahale, Anayasa ve TBMM'nin feshiyle, Başbakan Adnan Menderes ve iki bakanının idamıyla sonuçlandı.
Çok Partili Hayat ve Demokrat Parti’nin Yükselişi
Türkiye, 1946 yılında çok partili siyasi hayata geçerken, 1950 seçimlerinde Demokrat Parti (DP) yüzde 53 oy alarak iktidara geldi. 27 yıllık tek parti dönemine son veren seçimler, Türkiye’nin serbest seçimlerle iktidar değişimi yaşadığı ilk seçim olarak tarihe geçti. Celal Bayar Cumhurbaşkanı, Adnan Menderes Başbakan oldu.
DP, ilk yıllarında tarım, sanayi, ulaşım ve sağlık alanlarında önemli icraatlar yaptı. Ancak ilerleyen yıllarda muhalefetle yaşanan siyasi çekişmeler ve ekonomide yaşanan sıkıntılar, ülkede tansiyonu yükseltti.
Siyasi Gerilim ve Sokak Olayları
1954 seçimlerinde DP oy oranını artırarak gücünü pekiştirdi. Fakat ekonomik kriz, muhalefet baskısı ve üniversite öğrencilerinin hükümet karşıtı gösterileri tırmandı. 6-7 Eylül 1955 olaylarıyla azınlıklara yönelik saldırılar yaşandı. 1960’a gelindiğinde ise ordu içindeki huzursuzluk arttı.
5 Mayıs 1960’ta Ankara’da “555K” koduyla düzenlenen öğrenci eyleminde Adnan Menderes, göstericilerin arasına girerek müdahale etmeye çalıştı. 21 Mayıs’ta Harp Okulu öğrencileri sessiz bir yürüyüş gerçekleştirdi.
27 Mayıs 1960: Yönetim Silahlı Kuvvetlere Geçti
Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki 38 kişilik Milli Birlik Komitesi, 27 Mayıs sabaha karşı yönetime el koyduğunu Ankara Radyosu’ndan Kurmay Albay Alparslan Türkeş’in okuduğu bildiriyle duyurdu. Anayasa ve TBMM feshedildi, siyasi faaliyetler yasaklandı.
Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes ve hükümet üyeleri tutuklandı. Yassıada’da başlayan yargılamalarda, 592 kişi sanık olarak yargılandı. 15 sanığa idam, 31 kişiye müebbet hapis cezası verildi.
Menderes ve İki Bakan İdam Edildi
Yüksek Adalet Divanı, Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan’ın idamına oy birliğiyle karar verdi. Celal Bayar’ın cezası yaş haddi nedeniyle müebbet hapse çevrildi.
Zorlu ve Polatkan 16 Eylül 1961’de, Menderes ise 17 Eylül 1961’de İmralı Adası’nda idam edildi. İdamlar, birçok yabancı ülkenin çağrılarına rağmen durdurulmadı.
İtibar İadesi ve Demokrasi ve Özgürlükler Adası
TBMM, 1990’da aldığı kararla Menderes ve arkadaşlarının itibarını iade etti. Aynı yıl, naaşları İmralı’dan alınarak İstanbul Vatan Caddesi’ndeki anıt mezara defnedildi.
Yassıada ise 27 Mayıs 1960 darbesinin 60. yılında “Demokrasi ve Özgürlükler Adası” adıyla yeniden düzenlenerek halkın ziyaretine açıldı.