HİBRİT ÇALIŞMA GÜNDEMDE: MESAİ SAATLERİ VE HAKLAR DEĞİŞECEK Mİ?

Esnek çalışma gündemde: Hibrit mesai için hangi kurallar geçerli? Türkiye'de uzaktan ve esnek çalışmanın yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ancak çalışanların belirli günler ofiste, belirli günler evde çalışmasını herkes için zorunlu kılan yeni bir düzenlemenin yürürlüğe girdiği doğrulanmış değil. Mevcut kurallar ile yeni dönem için açıklanan hedefler birbirinden ayrılıyor.

Çalışma hayatında hibrit mesai yeniden gündemde. İşin bir bölümünün işyerinde, bir bölümünün uzaktan yürütülmesi; özellikle bilgisayar üzerinden yapılabilen işlerde çalışanlar ve işverenler için seçenek oluşturuyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, uzaktan ve kısmi süreli çalışma gibi modellerle ilgili mevzuat çalışmalarını duyurmuştu. 2027–2029 Orta Vadeli Programı da çalışma hayatına ilişkin politika hedeflerini içeriyor. Bu hedefler, tek başına her işyerinde uygulanacak bir mesai takvimi anlamına gelmiyor. 

Hibrit çalışma nasıl uygulanabilir?

Hibrit modelde çalışan, işinin niteliğine ve işyerindeki düzenlemeye göre bazı günler ofiste, bazı günler uzaktan görev yapabilir. Haftada kaç günün nerede geçirileceği için bütün çalışanlara uygulanacak ortak bir “4 gün ofis, 2 gün ev” kuralı bulunmuyor.

Uzaktan çalışma için yazılı sözleşme yapılması gerekiyor. Bakanlığın açıkladığı mevcut düzenlemeye göre sözleşmede çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi de yer alıyor. Hâlihazırda işyerinde çalışan bir işçinin uzaktan çalışma düzenine geçmesi ise tarafların anlaşmasıyla mümkün. 

Haftalık çalışma süresi 40 saate mi düşüyor?

Hayır. Genel kural bakımından haftalık çalışma süresi en çok 45 saat. İşyerinde daha kısa bir süre kararlaştırılabilir; ancak haberde geçen 40 saat, tüm çalışanlar için geçerli yeni bir yasal sınır olarak sunulamaz. Çalışma Süreleri Yönetmeliği günlük çalışma süresinin de 11 saati aşamayacağını belirtiyor. Esnek saat planlaması yapılırken bu sınırların dikkate alınması gerekiyor. 

Bu nedenle 07.00–16.00 veya 12.00–21.00 gibi saatler, çalışanların otomatik olarak seçebileceği yeni bir hak değil; işin gereklerine ve tarafların çalışma düzenine göre değerlendirilebilecek örneklerdir.

Maaş ve sosyal haklar ne olacak?

Çalışma yerinin değişmesi, tek başına maaşın veya mevcut hakların kendiliğinden azalacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte “hiçbir çalışanın kazancı kesinlikle değişmeyecek” şeklinde genel bir hüküm de kurulamaz. Ücret, çalışma süresi, ekipman, giderler ve diğer koşullar somut iş ilişkisindeki düzenlemelere göre değerlendirilir. Uzaktan çalışmada bu koşulların yazılı olarak belirlenmesi, sonradan yaşanabilecek anlaşmazlıklar açısından önem taşır.

Kamuda beş saatlik “çekirdek mesai” başladı mı?

Paylaşılan metindeki, kamu işçilerinin her gün en az beş saat kurumda bulunacağı; girişlerin iki saat öne, çıkışların üç saat ileri alınabileceği yönündeki ayrıntılar yürürlüğe girmiş genel bir kural olarak doğrulanamadı. Bu nedenle memurlar veya kamu işçileri için böyle bir uygulamanın başladığını söylemek doğru olmaz.

Çalışanları şimdi ne bekliyor?

Esnek çalışma konusunda çalışmalar ve politika hedefleri sürerken, bir çalışanın haftanın belirli günlerinde evden çalışıp çalışamayacağını mevcut mevzuat, işin niteliği ve işverenle yapılan anlaşma belirliyor. Yeni bir düzenleme yayımlandığında hangi çalışanları kapsadığı, çalışma saatlerini ve hakları nasıl etkilediği ancak nihai metin üzerinden netleşecek.

Editör notu: İlk metindeki “hibrit çalışma resmen mevzuata işlendi”, “haftalık yasal sınır 40 saat oldu”, “kamuda beş saat çekirdek zaman başladı” ve “devam eden davalar düşebilir” ifadeleri doğrulanmış yürürlük hükümleri olarak kullanılmadı.