Bakanlık, daha önce Depozito Yönetim Sistemi ile plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmişti. Yeni adım ise doğaya en fazla zarar veren tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını tamamen ortadan kaldırmayı hedefliyor. Taslak yönetmelikle birlikte plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubukları, plastik tabaklar, genleştirilmiş polistiren (EPS) köpükten yapılan gıda kapları ve içecek bardakları, plastik karıştırıcılar, kulak pamukları ve pipetlerin piyasaya sürülmesine son verilmesi öngörülüyor.
Söz konusu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanılması teşvik edilecek. Böylece hem plastik atıkların doğaya verdiği zararın azaltılması hem de sürdürülebilir tüketim alışkanlıklarının yaygınlaştırılması amaçlanıyor.
Bilimsel verilere göre dünya genelinde üretilen plastiklerin yaklaşık yüzde 40’ı tek kullanımlık ürünlerden oluşuyor. Yetersiz atık yönetimi nedeniyle bu plastiklerin önemli bir bölümü doğaya karışıyor. Denizlerde oluşan çöplerin yaklaşık yüzde 80’inin de tek kullanımlık plastiklerden ve plastik içeren balıkçılık ekipmanlarından kaynaklandığı belirtiliyor. Uzmanlar, doğada yüzlerce yıl yok olmayan plastik atıkların ekosistem üzerinde ciddi tahribat oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Türkiye’de hazırlanmakta olan yeni düzenleme, Avrupa Birliği’nin 2019 yılında yürürlüğe koyduğu “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” ile uyumlu şekilde hazırlanıyor. Bakanlık tarafından yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası da bu sürecin önemli adımlarından biri olarak görülüyor.
Edinilen bilgilere göre ilk aşamada tamamen plastikten üretilen çatal, bıçak, kaşık, tabak, bardak, pipet, karıştırıcı, kulak pamuğu ve köpük gıda kapları yasaklanacak. İlerleyen süreçte ise kısmen plastik içeren içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri ile ıslak mendiller gibi ürünlerin kullanımını azaltmaya yönelik çeşitli kısıtlamalar ve işaretleme zorunlulukları getirilecek.
Hazırlanan taslak yönetmeliğin yakın zamanda sektör temsilcileri ve sivil toplum kuruluşlarının görüşüne açılması bekleniyor. Yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte yılda yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önüne geçilmesi ve atık yönetim maliyetlerinde yaklaşık 1,5 milyar liralık tasarruf sağlanması hedefleniyor.
Türkiye İstatistik Kurumu ile yapılan araştırma ise toplumun büyük bölümünün tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasına sıcak baktığını ortaya koydu. Araştırmaya göre vatandaşların önemli bir kısmı plastik pipet, bardak ve çatal gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını desteklerken, alternatif olarak kağıt, karton, ahşap ve tekrar kullanılabilir ürünlerin tercih edilmesine olumlu yaklaşıyor.
