Türkiye’de yaşlı nüfusun hızla artması ve doğurganlık oranlarının gerilemesi, sosyal güvenlik politikalarının yeniden şekillendirilmesini zorunlu hâle getiriyor. Bu kapsamda hükûmet, sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali sürdürülebilirliğini güçlendirmek amacıyla yeni uygulamalar üzerinde çalışıyor.
Yeni Orta Vadeli Program’da yer alan en dikkat çekici düzenlemelerden biri de “Uzun Dönemli Bakım Sigortası” oldu. Hazırlanacak sistemle yaşlılık, engellilik veya kronik hastalık nedeniyle günlük yaşamını tek başına sürdüremeyen vatandaşlara sağlanan bakım hizmetlerinin daha kapsamlı ve sürdürülebilir hâle getirilmesi amaçlanıyor.
Türkiye’de yaşlı nüfus 9,5 milyonu aştı
Paylaşılan verilere göre Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki vatandaşların sayısı yaklaşık 9,5 milyona ulaştı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı ise yüzde 11,1 seviyesine yükseldi.
Son beş yıllık dönemde yaşlı nüfusta yüzde 20,5 oranında artış yaşanırken, yaş gruplarına göre dağılım şöyle gerçekleşti:
- Yaşlı nüfusun yüzde 62,9’unu 65-74 yaş grubundakiler oluşturuyor.
- Yüzde 27,9’u 75-84 yaş aralığında bulunuyor.
- Yüzde 7,8’i ise 85 yaş ve üzerindeki vatandaşlardan oluşuyor.
- Türkiye’de 100 yaşını aşan 8 binden fazla kişinin yaşadığı belirtiliyor.
Bu demografik değişimin sağlık, sosyal hizmetler, istihdam ve emeklilik sistemi üzerindeki etkilerinin önümüzdeki yıllarda daha belirgin hâle gelmesi bekleniyor.
Evde bakım ve sağlık hizmetleri bütünleşecek
Uzun Dönemli Bakım Sigortası kapsamında evde bakım hizmetlerinin yalnızca sosyal yardım anlayışıyla değil, sağlık ve sosyal güvenlik sistemiyle bağlantılı bir model üzerinden yürütülmesi planlanıyor.
Yeni sistemde yaşlılık veya kronik hastalık nedeniyle günlük ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan vatandaşlara sunulan evde bakım desteğinin artırılması öngörülüyor. Evde sağlık, palyatif bakım, birinci basamak sağlık hizmetleri, hastane hizmetleri ve uzaktan sağlık desteğinin birbirini tamamlayan bir yapıya dönüştürülmesi hedefleniyor.
Böylece hastaların ihtiyaç duydukları hizmetlere daha düzenli ulaşması ve bakım süreçlerinin kesintiye uğramadan takip edilmesi amaçlanıyor.
Ailelerin maddi ve manevi yükü azaltılacak
Türkiye’de yaşlı ve bakıma muhtaç bireylerin bakım sorumluluğu büyük ölçüde aileler tarafından üstleniliyor. Bu durum aileler üzerinde hem ekonomik hem de psikolojik bir yük oluşturabiliyor.
Yeni sigorta modeliyle bakım sorumluluğunun aile ile kamu arasında daha dengeli şekilde paylaşılması planlanıyor. Profesyonel bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasıyla hastaların yaşam kalitesinin artırılması, bakım veren aile bireylerinin ise sosyal ve ekonomik hayattan kopmasının önlenmesi hedefleniyor.
Bakım ekonomisine yönelik altyapının güçlendirilmesiyle bu alandaki nitelikli personel ihtiyacının karşılanması ve yeni istihdam alanlarının oluşturulması da gündemde bulunuyor.
Sağlık harcamalarında yeni ödeme modeli
OVP kapsamında sağlık harcamalarının daha etkili ve sürdürülebilir biçimde yönetilmesi için yeni denetim mekanizmalarının devreye alınması planlanıyor. Vatandaşların sağlık hizmetlerine erişimi korunurken, geri ödeme kriterlerinin veri analizi kullanılarak ayrıntılı şekilde incelenmesi öngörülüyor.
Sağlık hizmetlerinde elde edilen sonuçların ve sunulan faydanın dikkate alındığı “değer bazlı ödeme” sistemlerinin geliştirilmesi de hedefler arasında yer alıyor.
Sağlık Market uygulamasının kapsamının genişletilmesiyle medikal malzeme ve ilaç tedarik zincirinin güçlendirilmesi planlanıyor. Üniversite hastanelerinin yönetim modellerinin de eğitim, araştırma ve sağlık hizmetleri açısından daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması amaçlanıyor.
Daha uzun süre çalışanlara teşvik gündemde
Yeni OVP’de sosyal güvenlik sisteminin mali dengesini güçlendirmeye yönelik istihdam düzenlemeleri de yer alıyor. Çalışma hayatından erken ayrılmayı azaltmak ve ortalama emeklilik yaşını yükseltmek amacıyla vatandaşların istihdamda daha uzun süre kalmasını özendirecek yeni parametrelerin uygulanması planlanıyor.
Düzenlemelerde hakkaniyet ve aktüeryal dengenin gözetileceği belirtilirken, esnek çalışma modellerine uyumlu mevzuat değişiklikleriyle prim gelirlerinin artırılması hedefleniyor.
Uzun Dönemli Bakım Sigortası’nın kapsamı, yararlanma şartları, prim modeli ve uygulamaya başlanacağı tarih ise yapılacak mevzuat çalışmalarının ardından netlik kazanacak.
