Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Hasan Armağan Uysal, normal unutkanlık ile hastalığa bağlı unutkanlık arasındaki farkın kritik olduğunu vurguluyor.
“HATIRLANIYORSA NORMAL, KAYBOLUYORSA RİSK”
Uysal’a göre herkes zaman zaman anahtarını nereye koyduğunu unutabilir ya da bir ismi hatırlamakta zorlanabilir. Ancak burada belirleyici olan, bilginin geri gelip gelmemesi.
“Normal unutkanlıkta bilgi kaybolmaz, sadece ulaşmak zaman alır. Bir süre sonra hatırlanır. Ama hastalığa bağlı unutkanlıkta bilgi tamamen silinir. Kişi aynı soruyu tekrar tekrar sorar ve bunu fark etmez. İşte bu durum alarmdır.”
GÜNLÜK HAYATI ETKİLİYORSA DİKKAT
Uzmanlara göre aşağıdaki belirtiler varsa unutkanlık artık ciddiye alınmalı:
- Tanıdık bir yerde yönünü kaybetmek
- Para ve hesap işlerinde karışıklık yaşamak
- Yemek yaparken adımları unutmak
- Kelime bulmakta zorlanmak
- Aynı soruları tekrar tekrar sormak
Bu tür durumlar, özellikle Alzheimer gibi hastalıkların erken sinyali olabilir. Hastalık genellikle sinsi başlıyor ve ilk etapta yeni bilgileri öğrenme zorlaşarak kendini gösteriyor.
GENÇLERDE NEDEN FARKLI
Her unutkanlık ciddi bir hastalık anlamına gelmiyor. Özellikle gençlerde görülen unutkanlığın çoğu farklı nedenlere dayanıyor:
- Yoğun stres
- Uykusuzluk
- Anksiyete ve depresyon
- Dijital bilgi yükü
Uysal, bu durumu şöyle özetliyor:
“Hafıza dikkat olmadan çalışmaz. Sorun çoğu zaman hafızada değil, dikkattedir. Stres altındaki beyin öğrenmeye değil hayatta kalmaya odaklanır.”
ERKEN TANI KRİTİK ÖNEMDE
Unutkanlık ilerliyorsa, çevre tarafından fark ediliyorsa veya davranış değişiklikleri eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden uzman desteği alınması gerekiyor.
Tanı sürecinin tek bir testten ibaret olmadığını belirten uzmanlar, şu unsurların birlikte değerlendirildiğini ifade ediyor:
- Hastanın yaşam öyküsü
- Yakınlarının gözlemleri
- Bilişsel testler
- Kan tahlilleri
- Beyin görüntülemeleri
Erken tanı sayesinde hastalığın ilerleyişi yavaşlatılabiliyor ve kişinin bağımsız yaşam süresi uzatılabiliyor.
BEYNİ KORUMAK MÜMKÜN
Uzmanlara göre sağlıklı bir beyin için yaşam tarzı büyük rol oynuyor. Özellikle şu alışkanlıklar unutkanlığı azaltmada etkili:
- Düzenli egzersiz
- Kaliteli uyku
- Sosyal yaşam
- Yeni şeyler öğrenmek
- Okumak ve üretmek
Ayrıca tansiyon ve şeker gibi kronik hastalıkların kontrol altında tutulması da büyük önem taşıyor.
EN KRİTİK UYARI: FARK ETMEMEK
Unutkanlığın bazı durumlarda geri döndürülebileceğini belirten Uysal, depresyon, vitamin eksikliği ve uyku bozukluğu gibi nedenlerin tedavi edilebildiğini söylüyor. Ancak Alzheimer gibi hastalıklarda süreç tamamen durdurulamasa da yavaşlatılabiliyor.
Uzmanın en çarpıcı uyarısı ise şu:
“Unutmak değil, unutmayı fark etmemek tehlikelidir. Beyin sinyal verir, önemli olan o sinyali zamanında yakalamaktır.”
