Hazine ve Maliye Bakanlığı, yeni Orta Vadeli Program kapsamında vergi denetimlerini daha hızlı, etkin ve hedef odaklı hâle getirecek çalışmaları devreye almaya hazırlanıyor. Teknoloji merkezli yeni dönemde yapay zekâ, büyük veri analizi ve kurumlar arası dijital entegrasyon ön plana çıkacak.
Amaç; vergi kayıp ve kaçağını azaltmak, kayıt dışı ekonomik faaliyetleri tespit etmek, vergi tabanını genişletmek ve denetimlerde etkinliği artırmak olacak.
Vergi ihbarlarını yapay zekâ değerlendirecek
Yeni dönemin önemli projelerinden biri, Vergi Denetim Kurulu İhbar İşleme Sistemi (VDK-İHS) olacak. Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli bir veri kaynağı olarak kabul edilen vergi ihbarları, bu sistem üzerinden yapay zekâ destekli yöntemlerle analiz edilecek.
Bilişsel karar üretme altyapısına sahip olması planlanan sistemle ihbarların içeriği, önemi ve risk düzeyi daha hızlı belirlenecek. Böylece denetim gerektiren bildirimlerin kısa sürede ilgili birimlere yönlendirilmesi ve inceleme süreçlerinin hızlandırılması hedeflenecek.
Denetlenecek mükellefler risk analizleriyle belirlenecek
Vergi incelemelerinde büyük veri analitiğinden daha yoğun şekilde yararlanılacak. Sektörel, finansal ve tematik veriler birlikte değerlendirilerek risk taşıyan işlemler ve mükellefler tespit edilecek.
Vergi Denetim Kurulu Risk Analiz Sistemi (VDK-RAS) üzerinden yapılacak değerlendirmelerle denetimlerin rastgele değil, belirlenen risk unsurlarına göre gerçekleştirilmesi sağlanacak. Analizler sonucunda elde edilen bulgular gerektiğinde ilgili kamu kurumlarıyla da paylaşılacak.
Hasılat denetimleri kesintisiz sürdürülecek
Mükelleflerin elde ettikleri yıllık gelirleri doğru şekilde beyan edip etmediklerinin belirlenmesi amacıyla hasılat denetimlerine devam edilecek. Saha denetimleriyle dijital veriler birlikte incelenecek ve beyan edilen gelirlerle fiilî faaliyetler arasındaki uyumsuzluklar araştırılacak.
Vergi denetim süreçlerinin daha bütünleşik ve hızlı yürütülmesi amacıyla VDK-DUYU adı verilen Dijital Uyum Projesi de uygulanacak. Proje kapsamında denetim birimleri arasındaki dijital veri akışı ve koordinasyon güçlendirilecek.
Kayıt dışı istihdam ve sahte ücret bildirimiyle mücadele
Yeni OVP döneminde yalnızca vergi kayıpları değil, kayıt dışı istihdam da teknoloji destekli yöntemlerle takip edilecek. Sigorta prim tabanının genişletilmesi amacıyla kayıt dışı çalışanlar ile gerçeğe aykırı ücret bildirimlerinin tespitinde veri analizine dayalı modeller kullanılacak.
Farklı kurumlardan sağlanan verilerin karşılaştırılmasıyla çalışan sayısı, ücret bildirimi ve işletmelerin ekonomik faaliyetleri arasındaki uyumsuzlukların belirlenmesi amaçlanacak.
Gayrimenkulde gerçek değer üzerinden işlem hedefi
Gayrimenkul sektöründe düşük bedel gösterilmesi nedeniyle oluşan vergi kayıplarının önlenmesine yönelik çalışmalar da devam edecek. Taşınmazların gerçek piyasa değerlerine daha yakın bedeller üzerinden işlem görmesini sağlayacak teknik ve hukuki altyapının güçlendirilmesi planlanıyor.
Organize şekilde gerçekleştirilen vergi kaçakçılığı faaliyetlerinde ise ilgili kurumların ortak hareket etmesi sağlanacak. Kurumlar arası veri paylaşımı ve koordinasyon artırılarak kapsamlı incelemeler yürütülecek.
Teknolojik takip sistemleri yaygınlaştırılacak
Dijital ekonomi ile yeni iş modellerinin kayıt altına alınması için yüksek teknolojili izleme sistemleri daha etkin kullanılacak. Bu kapsamda farklı sektörleri takip eden sistemlerin birbiriyle uyumlu çalışması hedefleniyor.
Yeni dönemde öne çıkacak takip sistemleri şöyle:
- Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi (UTTS)
- İnşaat Demiri İzleme Sistemi (İDİS)
- Kıymetli Maden Takip Sistemi (KMTS)
- Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS)
- Bandrollü Ürün İzleme Sistemi (BÜİS)
Bu sistemler aracılığıyla akaryakıt, inşaat demiri, kıymetli madenler, depozitolu ürünler ve bandrole tabi ürünlerdeki ekonomik hareketlerin daha yakından izlenmesi planlanıyor.
2027-2029 döneminde hayata geçirilecek uygulamalarla vergi denetimlerinin dijitalleşmesi, kayıt dışı faaliyetlerin daha erken tespit edilmesi ve vergide şeffaflığın güçlendirilmesi amaçlanıyor.
