Harf, tahrif ve tarif; Arapça, ‘h-r-f’ kökünden türemiş... Harf; uç, kenar, kıyı... Tahrif; bozma, değiştirme... Tarif (Arapça, a-r-f -bilmek, tanımak); bir şeyi tanımlı hâle getirme, tanıtma; sınırlarını belirleme... Harf; bir şeyin en dış noktası, sivri uç, kesici aletlerin ucu; değiştirmek, tahrif etmek, bir şeyi yolundan saptırmak veya bir yöne çevirmek... Harf; bir kelimenin en küçük yapı taşı, ucu, kelimenin bittiği veya başladığı nokta; yön, lehçe, üslup... Harf; bir şeyin tam kıyısında durmak, kararsız olmak... Harf (İngilizce, Letter; Fransızca, lettre; Latince, littera); keten üzerine yazılan yazı, deri üzerindeki iz, işaret, çizgi... Harf (Türkçe, tamga -damga); bir sesin karşılığı, bir aidiyet ve mülkiyet işareti... Tamga (tam -yanmak, parlamak); hayvanların, eşyaların üzerine kızgın demirle vurulan dağlama işareti... Göktürk alfabesindeki (Orhun Yazıtları) harflerin çoğu, aslında birer tamga... Meselâ; yay şeklindeki bir tamga ‘Y’ sesini, ev şeklindeki bir tamga ‘B’ (eb) sesi... Bu mülkiyet işaretleri soyutlaşarak alfabenin sesli ve sessiz harflerini oluşturmuş... Bitig; eski Türkçede yazı, mektup, kitap demek... ‘Biti’ (yazmak) fiilinden türemiş... Mübarek anlamındaki ‘bet bereket’ sözündeki ‘bet’ (yüz, suret) kelimesiyle ilintili gibi... Yazmak; aslında, ‘yaymak, sermek’ anlamında... Mürekkebin veya işaretin yüzeye yayılması eylemiyle ilişkili... Satır (Arapça, satr -yarmak, kesmek; Latince, scribere -yazmak/çizmek); bir sayfa üzerinde yan yana ya da alt alta sıralanmış harfler...
Harf, bir yazı sisteminde kullanılan semboller, alfabeyi (alfa-betayı, ‘abc’yi, elifbayı) oluşturan temel birim... Alfabe; her biri dildeki bir sese karşılık gelen harfler dizisi... ‘Alfabe’, eski Yunancadaki ilk iki harf olan ‘alfa’ (α) ile ‘beta’ (β)nın birlikte okunuşu... Alfa ve beta harfleri, Fenike alfabesindeki ilk iki harften, ‘öküz’ anlamına gelen ‘alef’ ve ‘ev’ anlamına gelen ‘bet’ sözcüklerinden alıntı... Elifba, Arapçadaki ilk iki harfin (أ -elif, ب -be) birlikte okunuşu... Harf ve ses, birbirini tamamlayan iki kavram... Harf, yazı sisteminde kullanılan semboller... Ses, dildeki fonetik birim, konuşma sırasında üretilen ses dalgaları... Harfler yazılı dilin, sesler konuşma dilinin yapı taşları... Dilin özelliğine göre, harf, bir veya daha fazla sesin remzi olabilmekte... Harf; dilin en küçük birimi, fonetik bir işaret ve kültürel bir sembol... Harf, bireysel parçaların bir araya gelerek toplumsal anlam oluşturması... Dilbilimde harf, sesin görsel biçimi... Sosyal bilimlerde harf, bir milletin tarihî dönüşümü ve kimliği... Harf, bireyin toplum içindeki konumu... Bir harf, tek başına sınırlı, lâkin diğer harflerle birleştiğinde anlamlı... Harfler, sessiz taşlar gibidir, dizilir satırlara... Bir araya geldiklerinde, beyin gönül fırtınasında kelimelere dönüşürler... Elif, açılan ilk kapı, son harf de, yolun sonu... Her harf, bir soluğun, duygunun, düşüncenin izi; her kelime, iç dünyamızın yankısı... Harfler bir araya geldiklerinde, bir âlem olur... Harf, varlığın en küçük işareti... Kilit taşı, mihenk taşı... Taş taş üstüne kondukça, iç içe âlemler dürülür... Gizemli kapılar açılır mânâ âleminde... Bu, varoluşumuzun bir açıklaması... Her birimiz, tek başımıza sadece bir kaldırım taşıyız, bir araya geldiğimizde ise, taşlarla döşeli yol oluruz, yol kat ederiz... Harflerin birlikteliği sayesinde, düşüncelerimiz ve hislerimiz görünür hâle gelir... Yaşadığımız toplumda kimlik kazanmamamız misâli... Harftir, bizi toplumla bütünleştiren, ilişkilerimizi anlamlı kılan ve özellikle kendimizi sorgulamamızı sağlayan... Harf, dilimizin, varlığımızın vazgeçilmezi... Kadim medeniyetimizde harf; yazı unsuru, mana taşıyıcısı, varlığın sembolü ve ilahî kelâmın yapı taşı... Harf, noktayla başlayan birlik... Harf, görünürlüğün (tezahürün) yansıması... Harf, ne yalnızca şekil, ne de salt ses... Harf; ilahî kelâmın eşiğinde duran bir işaret, insanı okumaya ve kendini anlamaya davet eden, anlamın yüklendiği araç...
Harfi, harflere döken, ‘harf’ sözleri: Hak buyruğu: “Nitekim kendi içinizden size ayetlerimizi okuyan, sizi kötülüklerden arındıran, size Kitab’ı ve hikmeti talim edip size bilmediklerinizi öğreten bir Resul gönderdik.”(Bakara-151)... “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum.” (Hz. Ali)... “Harfler seslerle, sesler nefesle, nefes ise hayatla kaimdir.” (İmam Gazâlî)... “Harfler, ilahî isimlerin aynasıdır. - Âlem bir kitaptır; harfleri varlık, kelimeleri eşyadır.” (Muhyiddin İbn Arabî)... “Her harf, varlık mertebelerinden bir mertebeye işaret eder.” (Abdülkerim el-Cîlî)... “Kur’an’daki harflerin tertibi, insan aklının kavrayamayacağı bir hikmete dayanır.” (Fahreddin Râzî)... “Harfler kapıdır; manaya girmeyen kapıda oyalanır.” (Mevlânâ Celâleddîn Rûmî)... “Bir harf, bazen bir insanı diriltir; bazen bir toplumu uyandırır.” (Necip Fazıl Kısakürek)... Harf; ses, nefes ve hayatla ilişkilendirilmiş... Harf, Kur’an’ın nazmı... Tasavvufun sembol dili... Felsefenin ontolojik sorgulamaları... Tasavvufta nokta, çokluğun kaynağı olan birliğin (vahdetin) simgesi... Harfleri, varlığın anahtarı kabul eden ezoterik (gizemli) bir yorum geleneğinin adı, hurufilik... Hurufiliğin kurucusu Fazlullah Esterâbâdî, harflerin insan yüzünde, bedende ve kâinatta tezahür ettiğini, insanın okunabilir bir metin gibi olduğunu dillendirmiş... Hurûfî düşüncede harfler, ilâhî sırların şifreleri; insan, harflerin aynası; kâinat, yazılmış bir kitap... Hurûfîlik, aşırı sembolizme ve batınîliğe dayalı yaklaşım... Hurufilik, Osmanlı şiirini ve estetik anlayışını derin bir şekilde etkilemiş... Kur’an’ın bazı surelerinin başında yer alan ‘Elif-Lâm-Mîm’, ‘Yâ-Sîn’, ‘Tâ-Hâ’ gibi harflerin (mukattaa harfleri) hikmeti; Fahreddin Râzî’ye göre Allah’a ait... İbn Arabî’ye göre, ilahî isimlerin ve varlık mertebelerinin sembolleri... Elif, dik duruşuyla tevhidi; Lâm, bağlantıyı; Mîm, zuhuru temsil eden harfler... Mukattaa (ne olduğu anlaşılamayan, ancak benzetimlerde bulunulabilen, benzeşmeli) harfleri, dilin sınırlarını zorlayan, anlamın her zaman kelimeye sığmadığının, suskunluğun da bir dil olduğunun hatırlatıcısı olan ilahî bir çağrı... Batılı düşünürlerin harf hakkında söyledikleri sözler: “Yazı, düşüncenin grafiksel temsilidir. Harfler ise ruhun geometrisidir.” (Victor Hugo)... “Yazı, sesin resmidir; ne kadar benzerse o kadar iyidir.” (Voltaire)... “Bütün buluşların en büyüğü, harflerin keşfidir; çünkü bu sayede bir insan, düşüncelerini zaman ve mekânın ötesine taşıyabilir.” (Thomas Carlyle)... “Harfler, insan ruhunun dilsiz tanıklarıdır.” (Ralph Waldo Emerson)... “Harfler, ruhun kilitlerini açan gümüş anahtarlardır.” (Johann Wolfgang von Goethe)... “Harf, hafızayı tembelleştiren bir ilaçtır.” (Platon)... “Harf, toplumsal hiyerarşiyi ve iktidarı kuran bir araçtır.” (Claude Lévi-Strauss)... “Gözün kulağa üstünlüğüdür; insan algısını değiştiren teknolojidir.” (Marshall McLuhan)... “Harf, sonsuz yorumun başladığı en küçük birimdir.” (Umberto Eco)...
Harf-i tarif, dilbilgisinde bir ismin başına gelerek o ismin ‘belirli’ (bilinen, kastedilen) bir varlığı temsil ettiğini gösteren ek... Batı dillerindeki karşılığı ‘artikel’ (Arapça, el; İngilizce, the; Fransızca, le/la)... Harf-i tarif, kendisinden sonra gelen harfe göre iki farklı şekilde okunur... Kelimeler; (تَ ، ث ، د ، ذ ، ر ، ز ، س ، ش ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ل ، ن 14 şemsî -güneş) harflerle başlıyorsa ‘L’ sesi okunmaz, sonraki harf şeddelenir (meselâ, el-Şems değil, eş-Şems)... Sözcükler; (ا ، ب ، ج ، ح ، خ ، ع ، غ ، فَ ، قَ ، كَ ، م ، وَ ، ه ، ى 14 kamerî -ay) harflerde ‘L’ sesi okunur (meselâ, el-Kamer)...Türkçe’mizde harf-i tarif yok; bunun yerine, belirliliği, belirtme durum ekiyle (kitabı) ve işaret sıfatlarıyla (bu, şu, o) sağlarız... Türkçe’mizde pek çok kalıplaşmış ifadede ‘el’ takısı mevcut... El-cevap (cevap budur)... El-aman (aman dilerim, talep ederim)... Fi'l-hakika (hakikatte, aslında)... Al-cohol (alkol)... El-kimya (kimya, ‘el’ takısı düşmüş)...
Harfler, şu ya da bu... Harfler olmadan kurulan iletişimin kaydı mümkün olmaz... Dil, varlığın evi; harfler de, o evin tuğlaları... Yazı ve harf, konuşmayı kalıcı kılan unsur... Anlam, harfler arasındaki farklılıklar üzerine konuşlandırılan veri... Harfler, hayâl gücünün sınırsız dünyasını inşa eden semboller... Selam, sevgi ve saygılarımla.
