Toplum (society); belirli bir coğrafî bölgede yaşayan, ortak bir kültürü, dili, değerleri ve normları paylaşan, bireyler arasında organize edilmiş bir ilişki ve etkileşim ağı (sosyal yapı) bulunan, kendine yetebilen, bir devlet ya da yönetim biçimi altında örgütlenen, en geniş ve kapsayıcı sosyal grup... Türk toplumu, Batı toplumu, sanayi toplumu... Topluluk (community); bireylerin belirli bir coğrafî alanda bir araya geldiği, ortak bir hayat tarzını ve belirli çıkarları paylaştığı, ilişkilerin daha sıcak, samimi ve kişisel olduğu, üyeler arasında yüz yüze ilişkilerin, karşılıklı bağımlılığın ve ortak aidiyet duygusunun daha sıcak, güçlü güçlü olduğu, bir toplumun içindeki yerel grup... Bir köyün halkı, bir mahallenin sakinleri, bir meslek grubu (bilim topluluğu)... Millet (nation, ulus); aynı topraklar üzerinde yaşayan, aralarında dil, tarih, ülkü (ideal), duygu, gelenek ve görenek birliği olan insanların oluşturduğu topluluk... Birden fazla insanın bir arada olması, herhangi bir amaca hizmet etmiyorsa, sadece kalabalık olunur... Bir maksatla, ülküyle ve inançla bir arada olmanın adı ise ekip olmak...
Millet, halk ve cemaat... Her ne kadar bu üç terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da, her birinin kendine özgü bir tanımı, hukukî karşılığı ve tarihî derinliği var... Millet, ülküde ve kaderde birlik... Millet, bu üç kavramın en geniş ve siyasî, hukukî açıdan en tanımlayıcı olanı... Millet; bir toprak parçası üzerinde yaşayan, aralarında dil, tarih, kültür, duygu ve ortak bir gelecek ideali (ülkü) birliği olan insanların oluşturduğu büyük topluluk... Millet, bir devleti kuran ve yaşatan egemen iradenin kaynağı... Milletin varlığı; geçmişten gelen ortak mirasa, geleceğe yönelik ortak iradeye ve kader birliğine bağlı... Millet, siyasî birliğin ve millî kimliğin temel dayanağı... Halk (people/folk), millete göre daha dar ve somut anlamda... Halk, belirli bir coğrafyada fiilen yaşayan, o coğrafyanın vatandaşı olan ya da olmayan bütün bireyleri kapsayan topluluk... Halk, güncel toplumsal ve ekonomik hayatın gerçeği... Millet, soyut ve hukukî bir varlık... Halk; toplumsal katmanları, sınıfları, meslek gruplarını ve günlük hayatı içeren sosyolojik gerçek... Bir ülkenin milleti tek; ancak bu milletin içinde köylü halk, şehir halkı gibi farklı demografik ve sosyal gruplar mevcut... Halk, milletin egemenlik hakkını kullanmasını sağlayan nüfus... Cemaat (congregation/sect/religious community); ortak inanca ve çıkara sahip topluluk... Cemaat, bu üç kavramın en dar kapsamlısı... Milletin, halkın içinde yer alan, belli bir amaç, inanç veya çıkar etrafında toplanmış küçük gruplar... Osmanlı İmparatorluğu'nda, millet sisteminde, gayrimüslim dinsel gruplar (Ermeni Cemaati, Rum Cemaati vb.) cemaat olarak tanımlanmış... Dinî cemaat; aynı inanç esaslarını ve ritüelleri paylaşan grup (bir mezhebe bağlı olanlar)... Çıkar cemaati; belirli bir meslek, bölge veya ortak çıkar etrafında örgütlenmiş topluluk (iş insanları cemaati)... Cemaat üyeleri arasında güçlü bir duygusal bağ ve aidiyet hissi olur... Cemaatler, millî birliğimize katkı sağladıkları sürece değerli... Milletin çıkarlarının önüne geçtiklerinde, ayrıştırıcı ve tehlikeli... Sağlıklı bir toplum, tüm bu katmanların uyum içinde çalışmasına bağlı... Bireylerin bir araya gelerek bir cemaati oluşturması... Cemaatin ve bireylerin coğrafî bir bütünü olarak halkın ortaya çıkması... Topluluğun millet idealinde birleşerek siyasî varlığını sürdürmesi... Millet, halk ve cemaat; ortak hayatın zenginliği ve gücü olmalı; ayrışmanın değil... Ekip ruhu olmadan; cemaat, halk, millet ve ümmet olmaz...
Millet; soydan çok, iradeye dayalı bir politik ve kültürel birliktelik... Halk, Bir milleti veya devleti oluşturan, o ülkenin vatandaşları olan insanlar topluluğu, bir devlette yaşayan ve egemenliğin kaynağı olarak kabul edilen bireylerin tamamı... Bir millete, ülkeye veya bölgeye ait olan, alt katmanlar hariç tutulmadan o yapının tümünü kapsayan insanlar... Toplumun tamamı... Cemaat; ortak bir inanç, ibadet veya dinî öğreti etrafında birleşmiş, dinî, kültürel veya sosyal liderlik ve ritüellere sahip olan, diğer gruplardan belirli kurallar/hayat tarzı ile ayrılan küçük veya büyük bir grup... Cemaat, bir toplumun veya ümmetin içinde yer alabilir... Bir tarikatın üyeleri, bir caminin cemaati, Hristiyan cemaati... Ümmet (ummah); aynı dini (İslam) paylaşan, dünyanın her yerindeki inananların tamamı... Coğrafî, etnik veya dilsel sınırları aşan, tamamen dinî bir kimlik ve inanç üzerine kurulu evrensel topluluk... İslam ümmeti, bütün müslümanların oluşturduğu küresel topluluk... Irk; insanların kalıtımsal olarak ortak fiziksel ve fizyolojik özelliklerine (ten rengi, göz rengi, saç tipi, kafatası yapısı vb.), kan bağına, bedensel farklılıklara göre sınıflandırılması... Irk; insanların iradesine bağlı değil; doğuştan gelen özellikler... İnsan türü içinde keskin sınırlarla ayrılmış, biyolojik anlamda saf ırk bulunmamakta... Irk, daha çok sosyal ve kültürel bir etiketleme aracı... Irk ve millet arasındaki temel fark, birinin biyolojik ve fiziksel kökenli olması; diğerinin kültürel, siyasî ve iradî bir bağa dayanması... Millet, biyolojik bir kategori değil; kültürel ve siyasî bir inşa... Bir kişi, fiziksel özelliklerini seçemez (ırk); ancak hangi kültüre, dile ve ortak geleceğe ait olmak istediğini seçebilir ve benimseyebilir (millet)... Şu ya da bu... Birlikte yaşamamızı gerektiren o kadar çok ortak noktamız var ki... Sözcüklere yüklenen ayrıştırıcı anlamlara takılmamak lâzım... Bütün mesele, “Tek Millet. Tek Bayrak. Tek Vatan. Tek Devlet.” diyebilmek...
Kitle; belirli bir amaç veya ortak bir özellik etrafında toplanmış, genellikle büyük bir insan grubu... Kitle; bireylerin birbirleriyle doğrudan etkileşimde bulunmadığı, daha çok dolaylı bir şekilde bir araya geldiği topluluk... Kitlede, çok sayıdaki insan özelliklerinden ziyade grup dinamikleri söz konusu... Kitle üyeleri arasındaki doğrudan sosyal ilişki ve etkileşim sınırlı... Kitlede, bireyler bir arada bulunur lâkin birbirleriyle yoğun bir etkileşimde bulunmaz... Kitle; belirli bir olay, durum veya konu etrafında toplanmış insanların bir arada bulunması... Bir mitingde, konserde veya spor etkinliğinde bir araya gelen insanlar, bir kitledir... Kitle psikolojisi, bireylerin grup içinde nasıl davrandığını inceleyen bir alan... Kitledeki bireyler, normalde sergilemeyecekleri davranışları sergilerler... Sosyolojide kitle; sosyal hareketler, protestolar veya toplumsal değişim gibi konuların incelenmesinde önemli bir kavram... Psikolojide kitle, bireylerin grup içinde nasıl davrandıklarıyla alâkalı konu... Pazarlamada kitle; hedef pazarları tanımlamak ve kitle iletişimi stratejileri oluşturmak için önemli bir terim... Toplum, topluluk, halk, millet, cemaat, ümmet olunamadığında; insanların bir araya gelmesidir, bir arada bulunmasıdır kitle... Kitle olmak için herhangi bir çaba ve gaye gerekmiyor...
Maalesef günümüzde, o kadar çok değerimizi yitirdik ki... Bu yüzden, ne aile, ne ekip, ne de birden fazla kişilerin bir araya gelmesiyle şu ya da bu olamıyoruz... Elbette önce insan olmalı insan... Sonrasında, hep insan kalmalı insan... Özünde, yaşadığı toplulukta, cemaatte, toplumda, halkta, millette ve ümmette... Mesele memleket meselesi, beka meselesi… Dünyanın pandemi sonrası durumu mâlum… Devletimizin, milletimizin birliği ve bekası her türlü siyasî angajmanın/bağlantının önünde olmalı… Millî birlik, dirlik ve beraberliğimiz her türlü çıkarın üstünde tutulmalı… Türkiye’nin güçlü olmasını istemeyenler tarafından aynı büyük oyun zaman zaman sahnelenmeye çalışılmakta… Dış mihraklar ve içimizdeki işbirlikçileri tarafından aynı sloganlar ısıtılıp ısıtıp sürülmeye devam edilmekte... Ne dediler? ‘tamam’ dediler… Kim gitti? 2. Abdülhamit gitti… Menderes gitti… Özal gitti… Millete sormadan millet adına karar verdiler… Dönüp bir bakılsa yakın geçmişe, görülecek ne denli düşülmüş yeise… Kuyruklar… Enflasyon… Anarşi/terör… Dert belli, derman belli… Yatırımlar belli, yapılanlar belli… Kazanımlar belli… Geldiğimiz nokta belli… Bardağın boş tarafına değil, bardağın dolu tarafına bakalım…
Aile, ekip, toplum, topluluk, halk, millet, cemaat, ümmet... Kelimelerin içini boşaltıp, farklı ve kasıtlı anlamlar yüklemeyelim; birliğimizi ve dirliğimizi kimsenin bozmasına fırsat vermeyelim... Selam, sevgi ve saygılarımla.
