Dikkat, düşünceyi ve zihinsel enerjiyi belli bir şey (uyarıcı, eylem, bilgi vb.) üzerinde yoğunlaştırabilme yeteneği... Dikkat; alâkalı uyarıcıları seçebilme ve onlara odaklanabilme kabiliyetini ifade eden bilişsel bir vetire/süreç... Başarılı bir öğrenme, anlama ve etkili bir eylem için dikkat çok özel ve önemli... Dikkat sayesinde, çevreden gelen tüm duyusal veya bellekteki bilgilerden, o an için önemli olan bir bölümünü seçeriz ve diğerlerini göz ardı ederiz...
Dikkatin birçok türü var... Seçici dikkat; dikkati dağıtan başka uyarıcılar olsa bile, belli bir uyarıcıya veya göreve odaklanabilme kabiliyeti... Sürdürülen dikkat (odaklanmış dikkat); dikkatimizi belirli bir uyarıcı üzerinde uzun bir süre boyunca sabitleme, yoğunlaştırma ve odaklama yetisi... Değişen dikkat; dikkat odağını iki ya da daha fazla uyaran veya görev arasında esnek bir şekilde değiştirebilme... Bölünmüş dikkat; aynı anda birden çok görevle veya uyaranla ilgilenebilme, yani dikkati aynı anda farklı şeylere yönlendirebilme... Pasif dikkat (istemsiz dikkat); çok parlak bir ışık veya ani bir ses gibi dışsal ve yoğun uyarıcıların etkisiyle kendiliğinden uyanan, çaba gerektirmeyen dikkat... Aktif dikkat (istemli dikkat); kişinin bilinçli ve istemli bir şekilde bir uyarana odaklandığı, zihinsel ve fiziksel çaba harcadığı dikkat... Dikkati etkileyen nedenler: Dışsal (çalışma ortamındaki ses, ışık, sıcaklık, telefon, TV vb. uyaranlar) ve içsel (açlık, yorgunluk, uykusuzluk, stres, kişisel kaygılar, ilgi çekici olmayan konular veya zor olduğu düşünülen görevler)... Dikkat olmadan, hayatımızda akademik ve profesyonel başarılar elde edemeyiz... Bu yüzden dikkatimizi doğru bilişsel uygulamalarla geliştirmey6e gayret etmeliyiz...
Dikkatli olmalıyız ve dikkat çekmek için uğraşmamalıyız... Dikkat çekmek; bir kişinin, olayın, nesnenin veya davranışın başkalarının ilgisini üzerine toplamak... Çevredeki kişilerin gözünü, kulağını ve zihnini kendine yönlendirmek... Dikkat çekmek, olumlu ya da olumsuz olabilir... Olumlu anlamda dikkat çekmek; bir sanatçının sahnede performansıyla dikkat çekmesi... Bir ürünün tasarımıyla ilgi uyandırması... Bir öğrencinin başarılı çalışmalarıyla öğretmeninin dikkatini çekmesi... Olumsuz anlamda dikkat çekmek; gereksiz yere yüksek sesle konuşarak ilgiyi üzerinde toplamaya çalışmak... Uygunsuz davranışlarla ilgi odağı olmak... İnsan nasıl mı dikkat çeker? Meselâ, yeni saç modeliyle... İlginç tarzıyla... İlginç düşünceleriyle... Abartılı konuşmasıyla... Başarısıyla... Edebiyle... İletişim kurarken; ses tonuyla ve beden diliyle... Hikâye anlatımıyla... Sorular sormasıyla... Sosyal medyada renkli, özgün fotoğraf veya videolar paylaşmasıyla... Merak uyandıran kısa ve çarpıcı başlıklar ve cümleler kullanmasıyla... Trendleri yakalamasıyla, güncel konulara farklı tarzda dâhil olmasıyla... Günlük hayatta giydiği kıyafetiyle, aksesuarlarıyla ve farklı bir imaj oluşturmasıyla... Tutumuyla, kendinden emin, pozitif ve enerjik davranışlarıyla... Beklenmedik, ancak hoş sürprizleriyle... Farklı fikirleriyle... Dikkat çekici olabilmek, fark edilmek demek... Yaşadığımız dünyada, her gün binlerce mesaj, görsel ve sesle karşılaşmaktayız mâlum... Bir bireyin, bir ürünün, bir fikrin ya da bir sanat eserinin dikkat çekici olması, sadece bir seçenek değil, bir zorunluluk hâline evrildi bir bakıma... Dikkat çekici (eye-catching, striking) olmak; bir şeyi diğerlerinden ayıran, kişinin bakışlarını ve zihinsel odağını anlık olarak kendine çeviren niteliklere sahip olmak anlamında... Bu; görsel bir özellik, duygusal, entelektüel ve işlevsel bir etkiye de sahip olabilme farklılığı... Dikkat çekici olmak; farklılık-yenilik (novelty) özelliği ile ilintili... Bu; beklenenin dışında olmak ve yaygın olandan sapmak... Alâka (relevance), hedef kitlenin ilgi alanlarına, ihtiyaçlarına veya duygularına dokunmak... Netlik (clarity), sunulan mesajın veya niteliğin hemen anlaşılabilir olması demek... Kadim medeniyetimizde dikkat, teyakkuz (uyanıklık), basiret (derin görüş), nefis murakabesi (öz denetim/gözetim) ve ihsan (Allah'ı görüyormuşçasına yaşama) kavramları... “Hikmet, dikkat eden kalplere iner. - Kişi gafleti ölçüsünde hata eder. - Dikkat, aklın muhafızıdır.” (Hz. Ali)... “Gözünün gördüğü, gönlünün sevgilisi olana, kulağının duyduğu da gönül uyanıklığı olana kulak ver. - Nereye dikkatini verirsen, sen oraya dönüşürsün.” (Mevlana Celaleddin-i Rumi)... “Kulun görevi, her an, her hareketinde ve her duruşunda kalbini ve dilini gözetlemesi (murakabe etmesi) ve Allah'ın huzurunda olduğunu bilmesidir. - Kalbin gafleti, gözün körlüğünden daha tehlikelidir. - Dikkat; niyetin saflaşması ve nefsin kendini hesaba çekmesiyle başlar. - İnsan her nefeste Rabbine doğru yol alır; bu yolun emniyeti ancak uyanıklıkla korunur.” (İmam Gazali)... “Basiret, kalbin dikkat kesilmesidir; gözün gördüğünden daha keskindir. - Hakikat, gaflet sahiplerine değil, uyanık kalplere görünür.” (İbn Arabi)... “Dikkat olmadan düşünce olmaz; zihnin huzuru ancak dikkatle sağlanır. - Delilin gücü, aklın dikkatiyle kavranır.” (İbn Rüşd)... “Aklın nuru dikkatle parlar; dağınık zihin hakikati göremez. - İnsan, ancak dikkat ettiği şeyi gerçekten bilir.” (İbn Sina)... “Uyanık ol; kalbinin kapısından giren her düşünceyi kontrol et. - Gaflet, şeytanın insana en kolay yaklaşma yoludur.” (Abdülkadir Geylânî)... “Kalbin selameti, daima dikkat üzere bulunmasına bağlıdır. - İbadeti değerli kılan şey dikkat ve huşudur; şekil bedenindir, ruh dikkatindir.” (İmam Rabbânî)... “Teyakkuz, sülûkun ilk makamıdır; uyanık olmayanın yürüyüşü yoktur. - İnsan, dikkat sayesinde nefsin oyunlarını fark eder.” (Kuşeyrî)... “Gaflet, kalbin ölümüdür; uyanıklık hayatıdır. - Anı değerlendirmek dikkat ister; anı kaçırmak ise gaflettir.” (İbn Ataullah el-İskenderî)...
Dikkat çekelim derken, birilerinin bizi paçamızdan çekmesine de fırsat vermemek lâzım... Nasıl mı dikkat çekici olmalıyız? Nezaketli ve samimi davranarak elbette... Bir şeyin gerçekten etkili bir şekilde dikkat çekebilmesi için sadece gürültülü veya parlak olması yetmez; aynı zamanda anlamlı ve kalıcı bir izlenim bırakması icap eder... Dikkat çekmenin en güçlü yolu, özgün olmak... Kopyalanmış veya tahmin edilebilir içerikler geçici olarak dikkati celp eder... Bir reklamda beklenmedik bir durum, bir konuşmada şaşırtıcı bir istatistik veya bir mimari eserde alışılmadık bir form kullanımı, anlık bir duraksama ve odaklanma yapar... Önemli olan, kişisel markamız, işimiz ve projemiz için benzersiz bir ton, stil ve değer oluşturabilmek... Dikkat, mantıktan önce duygusal tepkiye endeksli... Bir ürün ya da fikir, hedef kitleyle duygusal bağ kurabilirse, dikkat çeker... Hikâyeler, verilerden daha çok akılda kalır... Bu nedenle, problemin çözümünde, vizyon öne çıkarılmalı... Hedef kitlen hassas noktalarına, isteklerine, beklentilerine ve hayâllerine hitap edilmeli... Dijital dünyada, görsel sunum, ilk anlarda etkilidir... Meselâ, renk, boyut, ışık ve karanlık arasındaki güçlü zıtlıklar, dikkat çekicidir... Sanatta ve tasarımda bu, odak noktasıdır... Aşırı karmaşık veya dağınık tasarımlar, zihni yorar ve dikkati dağıtır... Net, temiz ve boş alanların (negatif alan) akıllıca kullanıldığı tasarımlar, dikkati toplar... Dikkat çekici olmak; bir gösteri ve sunulan şeyin alıcısına ne gibi bir fayda sağlayacağı net olmalı... Dikkatimizi en çok çeken şey, hayatımızdaki bir problemin çözüm vaadidir... Bir başlık, bir slogan ve ilk cümle, dinleyeni, okuyanı ve izleyeni cezbetmeli... Unutmayalım, dikkat çekici olmak, bir şans eseri olarak ortaya çıkan sonuç değil, dikkatlice yapılmış plandır... Bir şeyin gerçekten dikkat çekici olması, hatırlanmasına ve sonrasında harekete geçilmesine bağlı... Kimler ve neler dikkat çeker? Hayatımıza yeni bir değer katan kimseler ve şeyler... Dikkat çekme davranışının arkasında yatan pek çok neden var... Onay arayışı... Güven eksikliği... Sosyal medya etkisi... Dikkat çekmeye çalışan kişiler; her konuda aşırı ve ölçüsüz davranırlar... Davranışlarını abartarak dikkat çekmeye çalışırlar... Giyimleriyle, konuşma tarzlarıyla ve sosyal medya paylaşımlarıyla... Dikkat çekmeye çalışan bireyler, başkalarının görüşlerini sorgularlar ve onay almak için çaba gösterirler... Olayları dramatize ederek veya abartarak dikkat çekmeye çalışırlar... Dikkat çekme çabası; grup dinamiklerini etkiler, diğer bireylerin kendilerini dışlanmış hissetmelerine neden olur... Aşırı dikkat çekme gayreti; sağlıklı iletişimi zorlaştırır, rahatsızlık oluşturur ve sosyal ilişkileri olumsuz etkiler... Dikkat çekme davranışları, bireylerin başkalarına karşı empatiyle ve merhametle davranmalarını engeller... Dikkat çekme davranışlarının etkilerini, sonuçlarını anlamaya çalışıp gereken önlemleri almalıyız, sosyal ilişkilerin güçlenmesi ve daha sağlıklı iletişim kurabilmek için... Dikkat ve tedbir, takdirden kaçmak değil; aksine, aklın emrine uymak ve mantıklı davranmak...
‘Dikkat’i dikkate almamız gerektiğini hatırlatan dikkat sözleri: “Fırsatlar, çoğu insanın onları fark edemeyeceği kadar gürültülü çalışan makinelerdir.” (Thomas A. Edison)... “Duyduklarına hemen inanma. Sadece dikkatli bir incelemeden sonra kanıtlanmış olana inan.” (Buddha)... “Başarılı bir hayat için sır, insanın kendi kaderini yaratması, sonra onu kabul etmesi ve geriye kalan tüm detaylara dikkat etmesidir.” (George Santayana)... “Hiçbir şey, odaklanmış bir zihnin gücüne dayanamaz.” (Ralph Waldo Emerson)... “Bir işi iyi yapmak istiyorsanız, onu severek yapın ve o an yaptığınız işe tam olarak odaklanın.” (Steve Jobs)... “Önemli olan, neye baktığınız değil, ne gördüğünüzdür.” (Henry David Thoreau)... “Basit şeylere dikkat edin. Küçük şeyler büyük şeyleri saklar.” (Lao Tzu)... “İnsanlar, ne kadar dikkatli olurlarsa olsunlar, genellikle görmek istediklerini görürler.” (Julius Sezar)... “Küçük bir ihmal, büyük bir felakete neden olabilir.” (Latin Atasözü)... “Dikkatin dağılması zihinsel tembelliktir.” (Thomas L. Monson)...
‘Dikkat dikkat!’ denilerek yapılan anonsları anlamakla, daha dikkatli davranabileceğimizin farkına varalım... Dikkatimizi öncelikle kendi algımız üzerinde yoğunlaştıralım... Ne aşırı dikkat çekelim, ne de dikkate alınmayacak bir noktada olalım... Selam, sevgi ve saygılarımla.
