Nar - nur, eksi ve artı kutuplar misâli… Biri yakar, diğeri aydınlatır… İç içe geçen iki çizgide hareket etmek, kaçmak veya koşmak gibi… Tercihimiz pozitif de olabilir, negatif de… Tercihlerimize göre yaşarız; ya ‘nur’a ya da ‘nar’a gark oluruz… Olumlu olmanın, olumsuz olmanın yolu belli… Müspet ve menfi davranmanın, başka izahı yok… ‘Nar’ı ‘ateş’ ile ve ‘nur’u ‘ışık’ ile ifade etmenin ne denli sığlık olduğunu anlamak için, kadim medeniyet kodlarımıza dönmek gerek… Işıklar içinde mi, nurlar içinde mi uyuyalım; sonrasında da yeniden uyanalım? Bu, hayat denilen geçici bir vetirede/süreçte ince, kalın, uzun bir çizgi ve meşakkatli bir yol…
‘Nar’, yuvarlak, kırmızı kabuklu, içi çok sayıda sulu ve tatlı veya ekşimsi tanelerle dolu kutsal meyve… ‘Nar’, tropik ve subtropik iklim kuşaklarında yetişen, anavatanı Ortadoğu ve Kafkasya olan, bağışıklığı güçlendiren, kanser, kalp ve diyabet hastalıklarına, birçok enfeksiyona (bakteri, virüs, mantar ve parazit gibi patojen olarak bilinen mikroorganizmaların vücuttaki doku ve hücrelere saldırması sonucu meydana gelen bulaşıcı duruma) karşı etkili olan ve uzun süre tokluk hissi veren, A, C ve E vitaminleri açısından zengin olan, antiviral (virüslere karşı etkili, virüsün etkisini kıran veya azaltan), antioksidan (vücudun çevresel ve diğer streslere tepki olarak ürettiği kararsız moleküller) ve antienflamatuar (iltihabi reaksiyonu önleyici, şişlik giderici) özelliklere sahip olan, çinko, fosfor, magnezyum ve demir bileşikleri açısından zengin bir meyve… Nar sembolizmi; birçok kültürde sanat, yasak aşk, tutku, kadınlık, doğurganlık, bereket, sadakat, evcilik, annelik, gizem, hayat ve ölüm vb. anlamlara gelmekte… Yahudi inancına göre nar, doğruluğun; Yahudi ve Hristiyan folklorunda, Âdem ile Havva'ya yasak olan cennet meyvesi ‘elma’ değil, nar… Hıristiyanlıkta süsleme sanatında nar, sıklıkla kullanılan bir motif… İslamda, nar; ayet ve hadislerde daha çok cehennem ateşini ifade etmek için kullanılan bir kavram… Narın içindeki her bir tane, potansiyel bir enerji ve ayrı bir varlık; tanelerin sıkışık bir şekilde bir arada bulunması, yoğun bir içsel durumun veya bastırılmış bir enerjinin yansıması gibi âdeta… Narın beklenmedik bir anda çatlayarak içindekileri dışa vurması ise, ani bir duygu patlamasının, bir fikrin aniden ortaya çıkışının veya uzun süredir biriken bir enerjinin serbest kalmasının ifadesi gibi sanki… Halk dilinde ve edebiyatta nar, narın parlak kırmızı rengi ve patladığında saçılan taneleri ateşin kızıllığına ve kıvılcımlarına benzetilerek ‘ateş’ anlamında kullanılmakta…
‘Nur’; ziya, ışık, aydınlık, parıltı, karanlığın zıttı olan, etrafı aydınlatan şey… Güneşin, ayın, yıldızların, lambanın veya ateşin yaydığı ışık, ‘nur’ anlamında… Kadim medeniyetimizde nur; Allah'ın bir sıfatı… “Göklerin ve yerin nuru…” (Nur, 35)… Ezelî ve ebedî olan Allah’ın nuru, her şeyi aydınlatır ve görünür kılar… ‘Nur’; ilahî aydınlanma ve hidayet demek… ‘Nur’; Allah'tan gelen hidayet, doğru yol, manevî aydınlanma ve bilgelik anlamında… ‘Nur’; müminlerin kalplerindeki iman, takva ve güzel ahlâkın yansıması; iyilik edenlerin yüzlerinde ve kalplerinde beliren manevî parlaklık… ‘Nur’; vahiy ve ilahî kelâm, Kur'an-ı Kerim, Allah'ın kelamı, insanlara doğru yolu gösteren ve onları aydınlatan bir ışık… ‘Nur’; kalpleri aydınlatan, doğru yolu gösteren ve kalpleri ferahlatan ilahî rahmet, hidayet, iman, bilgi, manevî aydınlanma ve cennet… ‘Nur’; farklı renkleri ve nesneleri görünür kılan, onları bir araya getiren ve algılanabilir bir bütün oluşturan, farklılıkların ötesinde var olan temel birliği ve aynı kaynaktan gelen, her şeyin arasındaki ilişkiyi ifade eden birleştirici bir güç… Nur, rahmetin; nar, azabın, cehennemin, nefsin kötü arzularının, sapkınlığın, cehaletin ve dünyevi hırsların remzi… “O Allah, güneşi bir ziya, kameri bir nur kıldı.” (Yunus, 10/5)… “Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünun-u medeniyedir.” (Vicdanın ziyası, din ilimleri; aklın nuru, fen ilimleri…) (Münazarat)… Kur'ân'ın değişik yerlerinde Güneş'in sirac ve ziya, Ay'ın nur kılındığı açıklanmakta (Furkan, 25/61; Yunus, 10/5; Nuh, 71/16)… Sirac; çıra, kandil, lamba gibi yakıtı kendinden olup etrafı aydınlatan alet… Nur; etrafa yayılıp eşyayı görmemize yardımcı olan ışık… Kaynağı kendinden olmayan Ay'a ‘nur’, Güneş'e ‘sirac’, ve ‘ziya’ denilmiş… Âyette geçen sirac / lamba / kandil kelimesi, güneşte hem ışık hem ısındırma özelliğinin var olduğunu yansıtmakta…
‘Nar’ (ateş) ve ‘nur’ (ışık), zıt anlamlı ve farklı manevî alanları temsil eden semboller… ‘Nur’, Allah'ın sıfatı; ‘nar’ ise cehennem azabını ifade etmek için kullanılmakta… Tasavvufta ‘nur’, ilahî tecelli, hakikat bilgisi ve Allah'a yakınlık; ‘nar’, nefsin karanlığı, dünyevî bağlar ve ilahî olandan uzaklaşma mânâsında… Kalbin nur ile aydınlanması ve nefsin narından arındırılması tasavvufî eğitimin en önemli işlevi… Kelamcılar (İslam teologları) tarafından, Allah'ın sıfatı ‘nur’un, ‘nar’ın, ahiret inancının ve ilahî adaletin mahiyeti dillendirilmiş… ‘Nur’, iyi davranışları, erdemleri ve ilahî rızayı kazanmayı; ‘nar’, kötü alışkanlıkları, günahları ve ilahî gazabı celp etmeyi sembolize etmiş… İnsanlar ‘nur’a yönelmeye ve ‘nar’dan sakınmaya teşvik edilmiş… İman, kalbi nurlandıran ve doğru yolu gösteren bir ışık olarak tanımlanmış… Küfür, kalbi karartan ve sapkınlığa götüren bir karanlık veya ateş olarak tasvir edilmiş… Cennet, nuranî bir mekân, ilahî rahmetin ve güzelliğin tecelli ettiği bir yer olarak anlatılmış… Cehennem, naranî bir mekân, ilahî azabın ve şiddetin hüküm sürdüğü bir yer olarak betimlenmiş… Akıl, doğruyu yanlıştan ayıran ve insana yol gösteren bir nur olarak görülmüş… Nefis (ego), insanı kötü arzulara ve hırslara sevk eden ‘nar’ olarak belirtilmiş… ‘Nar’ın hem meyve hem ateş olarak, beyin gönül fırtınasında bizdeki izdüşümü, canlı kırmızı oluşu, içindeki yoğun taneleri ve patlama anındaki dağılımı ile ateşin yakıcı gücü, parlaklığı ve dönüştürücü özelliği olsa gerek… Bu; içsel tutku, enerji, ani parlama, yıkıcı potansiyel ve dönüşüm vb. mefhumların harekete geçmesi demek…
Işık, aydınlatır (nur, nurlandırır)… Aydın olanın, kendisinin de tenevvür etmesi (aydınlanması) mühim… Aydın olan, sadece başkalarına ışık tutmaya çalışan kimse olmamalı… Kadim medeniyetimizde münevver (entelektüel, aydın) olan kimse, hem kendisi nurlanan hem başkalarına ışık tutan (nurlandıran) kimse idi, entel (çakma entelektüel) değildi… Bu mânâda, kalb ile aklı (din ile medeniyet fenlerini) el ele yürütmeye muvaffak olandır, münevver… Mesele okuryazar olmanın ötesinde… Mesele, okuyan ve yazan olabilmek; bilgisiyle kendini ve insanları aydınlatabilmek… Okumayan ve yazmayan okuryazar sayısının çokluğu ile gelişim, değişim ve yenilenme olmaz… Okuryazar olan; ilim-irfan-terbiye-edep ehli olmalı; sanatkâr olmalı; evrensel ve millî değerlere vakıf olmalı; teknolojiyi iyi kullanabilmeli… Sadece tüketen değil, üreten, uygulayan düşünen, soran-sorgulayan-çözüm üreten olmalı… Nar mı, nur mu? Seçim bize ait… Bunu dillendiren altın sözler: “Cehennem ateşi, nefsin arzularından doğar. Nur ise kalbin Allah ile olan yakınlığından doğar.” (İmam Gazali)… “Sen bir nur çerağısın/çırağısın, ne diye nar dumanı salarsın? Kendi ateşine üfleyen, nurunu söndürür… Ateş, dışı yakar; ama aşkın nuru içini yakar. O yanış seni Allah’a götürür, bu yüzden güzeldir.” (Mevlana Celaleddin Rumi)… “Nar ve nur aynı hakikatin iki yüzüdür. Biri uzaklaştırır, biri yaklaştırır. Her biri Hakk’ın tecellisidir.” (İbn Arabi)… “Kalbinde nur varsa, nar sana zarar veremez. Kalbi karanlık olan ise cenneti bile cehennem gibi yaşar.” (Abdülkadir Geylani)… “Nar, nefsin karanlığıdır; nur, ruhun arınmış hâlidir. İkisi de kulun iç âleminde yer bulur.” (Şeyh Şa’rani)…
Sokaklara çağrı yapan, emperyalistlerden medet uman bir zihniyet ile aydınlanma gayrimümkün… Yakıp yıkarak, her yeri ateşe vererek, güvenlik güçlerimize asit atarak yol tutanların yolu, yol değil… Küfür ederek özgür olduğunu sananların yolu, ateşe varır… Fikir ile mücadele etmek, münevverlerin (nurlanan ve nurlandıranların) yolu, aydınlığa çıkar… Selam, sevgi ve saygılarımla.







